โรคไข้ในเด็ก

เยี่ยมชม a:care ครั้งแรกใช่มั้ย? ลงทะเบียนที่นี่

acare โรคไข้ในเด็ก

ไข้คืออะไร?

  • ไข้เป็นภาวะที่อุณหภูมิร่างกายสูงกว่าปกติ (hyperthermia) โดยมีสาเหตุจากความผิดปกติของระบบควบคุมอุณหภูมิร่างกายภายใต้ปัจจัยคุกคาม ซึ่งโดยมากมักเป็นการติดเชื้อ
  • ไข้เป็นอาการแต่ไม่ใช่โรค ไข้มักเกิดจากการตอบสนองของร่างกายต่อการติดเชื้อ (ไวรัสหรือแบคทีเรีย) และทำหน้าที่ต่อสู้กับการติดเชื้อโดยการกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย

อุณหภูมิร่างกาย

  • อุณหภูมิร่างกายปกติอยู่ระหว่าง 36.3-37.1°C  โดยทั่วไปกำหนดให้อุณหภูมิร่างกายปกติของเด็กเท่ากับ 37°C โดยวัดด้วยปรอทวัดไข้หรือเครื่องวัดอุณหภูมิแบบดิจิตอล
  • อุณหภูมิร่างกายที่วัดได้จากทวารหนักเป็นค่าที่ตรงกับอุณหภูมิร่างกายจริงที่สุด อุณหภูมิที่วัดทางปากมักต่ำกว่าอุณหภูมิที่วัดได้จากทวารหนักประมาณ 0.2-0.5°C  อุณหภูมิที่วัดจากรักแร้มักต่ำกว่าที่วัดได้จากทวารหนักระหว่าง 0.5 - 1°C
acare อาการไข้มีอุณหภูมิเท่าไหร่

เมื่อไรจึงระบุว่าเด็กมีไข้

acare อุณหภูมิเมื่อเด็กมีไข้

วัดอุณหภูมิที่ตำแหน่งต่าง ๆ ของร่างกายเพื่อระบุผู้ป่วยที่มีไข้

อุณหภูมิวัดที่ทวารหนัก ≥ 38°C

อุณหภูมิวัดที่ปาก  ≥ 37.8°C

อุณหภูมิวัดที่รักแร้  ≥  37.5°C

อุณหภูมิวัดที่หน้าผาก ≥ 37.5°C

ไข้เป็นประโยชน์หรือเป็นอันตราย

หากพิจารณาจากสรีวิทยาของมนุษย์ถือว่าไข้เป็นกระบวนการที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย:

  • ไข้กระตุ้นความต้านทานของร่างกาย: กิจกรรมของระบบภูมิคุ้มกัน กระบวนการทำลายเชื้อโรค การสังเคราะห์แอนติบอดี ฯลฯ
  • ระดับธาตุเหล็กในซีรัมจะลดลงเมื่อมีอาการไข้เนื่องจากมีการดูดซึมธาตุเหล็กของ mononuclear phagocytic cells เพิ่มขึ้น  จึงลดการดูดซึมธาตุเหล็กที่ลำไส้ทำให้แบคทีเรียไม่เพิ่มจำนวนขึ้น
  • อาการไข้ช่วยให้สามารถติดตามผลการรักษาในกรณีที่ทราบเชื้อที่เป็นสาเหตุของโรค  

อย่างไรก็ดีอาการไข้ทำให้เด็กไม่สบายตัว ดังนั้นจึงจำเป็นต้องติดตามและดูแลรักษาอาการไข้ในเด็กตั้งแต่เริ่มมีอาการ

acare ไข้เป็นประโยชน์หรือเป็นอันตราย

สาเหตุของไข้

ปัจจัยที่เป็นสาเหตุของไข้ (exogenous pyrogens) ส่งผลกระทบต่อ phagocyte จากไขกระดูกและทำให้เกิด endogenous pyrogens (neutrophils ในเลือดและน้ำมูก, monocytes, macrophages ในปอดและตับ) นอกจากนี้ endogenous pyrogens ยังทำหน้าที่เป็นศูนย์ควบคุมอุณหภูมิร่างกายทำให้อุณหภูมิสูงขึ้นจนมีอาการไข้

ปัจจัยที่ทำให้เกิดไข้

  • เชื้อ Gram (+) bacteria และ exotoxins, Gram (-) bacteria และ endotoxins, แบคทีเรียก่อวัณโรคซึ่งมีชั้นไขมัน (LAM: lipoarabinomannan) สามารถกระตุ้น monocytes ที่ผลิต IL1, TNF, IL6 ซึ่งทำให้มีอาการไข้นาน
  • ไวรัส
  • รา
  • Antigen-antibody complex

ปัจจัยที่ทำให้เกิดไข้

  • Antigens ทำให้เกิด delayed hypersensitivity ซึ่งกระตุ้นให้ lymphocytes ปลดปล่อย fever-free dissolution factor ซึ่งกระตุ้นการสร้าง macrophage ของ endogenous pyrogens
  • สารจาก inflammatory และ necrotizing foci
  • ยา
  • เซลล์เนื้องอกที่สามารถสร้าง pyrogens ได้

ข้อมูลที่ท่านต้องทราบเมื่อเด็กมีไข้

acare ข้อมูลเบื้องต้นที่ต้องรู้เมื่อเด็กมีไข้
  1. อายุของเด็ก
  2. อุณหภูมิร่างกายของเด็ก
  3. วันที่เริ่มมีไข้ และมีอาการเป็นอย่างไร
  4. ข้อมูลการได้รับวัคซีนของเด็ก
  5. สถานที่ซึ่งเด็กเพิ่งไปมาล่าสุด
  6. เด็กได้คลุกคลีกับผู้ป่วยที่โรงเรียนหรือที่บ้านหรือไม่
  7. เด็กได้คลุกคลีกับสัตว์หรือไม่
  8. อาการที่มักพบร่วมกับอาการไข้: ไอ น้ำมูกไหล อาการหลังฉีดยา ฟันขึ้น อิดโรย ปฏิเสธอาหาร ผื่น แผลที่ปาก มือ และเท้า ท้องเสีย และอาเจียน 

แนวทางการติดตามและดูแลไข้ในเด็กที่บ้าน

อุณหภูมิร่างกายเด็ก < 39°C

- กระตุ้นให้เด็กดื่มน้ำมาก ๆ หรือพยายามให้เด็กดื่มน้ำ/นมมาก ๆ

- ให้เด็กสวมเสื้อผ้าโปร่งสบายเพื่อถ่ายเทอุณหภูมิทางผิวหนัง  อย่าสวมเสื้อผ้าคลุมมิดชิดหรือเสื้อผ้าหนาให้เด็ก

- เช็ดตัวให้เด็ก

- เช็ดตัวด้วยน้ำอุ่น (29-32°C). หากเด็กรู้สึกหนาว

- ให้ยาลดไข้เฉพาะเด็กที่มีไข้สูง เสี่ยงต่อการชักในเด็กอายุ 6 เดือนถึง 6 ปี เด็กมี ประวัติลมชัก หรือมีไข้ที่รบกวนเด็ก

- ไม่ต้องให้การรักษาเพื่อป้องกันไข้เนื่องจากทำให้ประเมินผลการรักษาได้ยาก 

 

อุณหภูมิร่างกายเด็ก > 39°C

- พิจารณาการให้ยาลดไข้

- นำเด็กไปพบแพทย์หรือไปยังสถานพยาบาลที่ใกล้ที่สุดเพื่อลดไข้และแก้ไขภาวะที่เป็นอันตรายต่อเด็ก

- จำเป็นต้องระบุสาเหตุก่อนเริ่มต้นการรักษา โดยพิจารณาการรักษาตามสาเหตุของโรค

acare การดูแลเมื่อเด็กมีอาการไข้

ควรนำเด็กที่มีไข้ไปพบแพทย์เมื่อใด

สัญญาณบ่งชี้ว่าเด็กอาจอยู่ในภาวะอันตราย

  • เด็กอายุน้อยกว่า 3 เดือน อุณหภูมิร่างกายที่ทวารหนักวัดได้ > 38°C
  • เด็กอายุระหว่าง 3-6 เดือน อุณหภูมิร่างกายวัดได้ > 38.4°C มากกว่า 1 วัน
  • เด็กอายุระหว่าง 6 เดือนถึง 1 ปี อุณหภูมิร่างกายวัดได้ ≥ 39.5°C มากกว่า 1 วัน
  • เด็กอายุระหว่าง 1-2 ปีมีไข้สูงติดต่อกันนานกว่า 24 ชั่วโมง
  • เด็กทุกกลุ่มอายุซึ่งมีไข้สูง ≥ 40°C
  • ไข้สูงต่อเนื่องซึ่งไม่ตอบสนองต่อการรักษาด้วยยา
  • เด็กมีอาการชักเนื่องจากโรคลมชัก
  • เด็กหายใจลำบาก หายใจเร็ว หายใจเสียงดังขณะหายใจเข้า หอบชายโครงบุ๋ม
  • คอแข็ง
  • ปวดศีรษะรุนแรง
  • เจ็บคอ
  • ปฏิเสธอาหาร ง่วงซึม อิดโรย
  • อาเจียนพุ่ง
  • ผื่นมีลักษณะเป็นวงกลมที่ด้านในของแขนหรือต้นขา
  • ผื่นแดง (ไม่หายไปเมื่อยืดผิวหนังให้ตึง)
  • สัญญาณของการขาดน้ำ/ท้องเสียรุนแรง  กระหม่อมยุบ ตาโหล ปากแห้ง
  • อุจจาระสีดำหรือมีเลือดปนในอุจจาระ 
  • เกิดแผลเปิดและมีเลือดไหล
  • มีอาการปวดเมื่อถ่ายปัสสาวะ
  • มีตุ่มใสบริเวณเยื่อบุกระพุ้งแก้มและมือ มีแผลรอบริมฝีปาก
acare อาการไข้เมื่อต้องไปพบแพทย์

ควรนำเด็กไปตรวจซ้ำเมื่อใด

acare ติดตามอาการไข้ในด็ก
  • ควรนำเด็กไปยังสถานพยาบาลที่ใกล้ที่สุดหากเด็กมีไข้ไม่ลดลง มีไข้ติดต่อกันมาแล้วมากกว่า 3 วันระหว่างการรักษา อาการรุนแรงขึ้น หรือมีสัญญาณที่บ่งชี้ว่าเด็กอาจมีอาการรุนแรงข้างต้น
  • มาตรวจซ้ำตามแพทย์นัดแม้ไข้ของเด็กลดลงเพื่อที่จะสามารถรักษาสาเหตุของอาการไข้

มาตรการป้องกันการติดเชื้อ

  • รักษาความสะอาดที่บ้านและที่ทำงาน
  • ควรหลีกเลี่ยงการให้เด็กที่มีไข้ใกล้ชิดกับบุคคลอื่นโดยเฉพาะเด็ก ควรแยกเด็กไว้ต่างหากและดูแลร่างกายเด็กให้อบอุ่น  อย่าให้เด็กใช้ของร่วมกับผู้อื่น
  • จำเป็นต้องให้เด็กหยุดเรียนจนกว่าจะหายขาดเพื่อหลีกเลี่ยงการแพร่เชื้อสู่เด็กอื่น
  • เด็กควรได้รับวัคซีนครบถ้วน
  • ท่านสามารถป้องกันโรคโดยเฉพาะในช่วงที่มีโรคระบาดได้โดยเสริมสร้างภูมิต้านทานแก่เด็กด้วยการให้เด็กดื่มน้ำอย่างเพียงพอและเสริมอาหารที่อุดมด้วยซิงค์ วิตามินเอ และวิตามินซี เช่น ส้ม ส้มเขียวหวาน ลูกแพร์ สตรอว์เบอร์รี ขึ้นฉ่าย พริกหวาน แครอต ผักหวานบ้าน มะละกอสุก หอยนางรม เนื้อไม่ติดมัน ปลา ไข่แดง ตับ เนื้อแดง ฯลฯ
  • เด็กต้องนอนหลับพักผ่อนเพียงพอ และต้องรักษาสุขอนามัยที่ดี เช่น การดูแลความสะอาดช่องปาก ล้างมืออย่างถูกต้องก่อนรับประทานอาหารและหลังใช้ห้องน้ำ กรณีเป็นเด็กทารกนั้นการเตือนให้เด็กล้างมือและหมั่นดูแลความสะอาดระหว่างการเล่นจะช่วยป้องกันเชื้อโรคที่อาจปนเปื้อนมากับมือเด็กได้อย่างมีประสิทธิภาพ
acare วิธีป้องกันการติดเชื้ออาการไข้