แผลหลอดเลือดดำ…รู้เร็ว ก่อนที่จะลุกลาม

แผลหลอดเลือดดำ คือ แผลที่เกิดจากความดันเลือดดำที่ขาสูง มักอยู่ที่ตำแหน่งเหนือปุ่มกระดูกข้อเท้าด้านใน (medial malleolus) ที่เรียกว่า gaiter area ลักษณะของขอบแผลมักขรุขระ (irregular) แผลมักตื้น และมีเนื้อเยื่อแกรนูเลชันสีชมพูที่ก้นแผล อาจพบผิวหนังมีสีคล้ำ หรือผิวหนังที่แข็งรอบแผล อาจพบหลอดเลือดดำขอดขนาดใหญ่ร่วมด้วยได้ แผลมักเป็นเรื้อรัง และเป็นซ้ำได้บ่อย1,2 ดังภาพที่1

ภาพที่ 1 แสดงแผลหลอดเลือดดำบริเวณข้อเท้าด้านใน


การรักษาแผลหลอดเลือดดำ มีดังนี้

  1. การดูแลแผล ประกอบด้วย การทำความสะอาดแผล การผ่าตัดเนื้อเยื่อที่ตายออก การควบคุมการติดเชื้อ การเลือกวัสดุปิดแผลที่เหมาะสม ทำให้เกิดสมดุลความชื้นของแผล และการตัดเล็มขอบแผลที่มีพังผืดออก1,2
  2. การพันขา หรือสวมถุงน่องรักษาแผลหลอดเลือดดำที่มีความดัน 30 – 40 มิลลิเมตรปรอท ช่วยให้แผลหลอดเลือดดำหายเร็วขึ้น นอกจากนี้ยังช่วยป้องกันการกลับเป็นซ้ำของแผลอีกด้วย ผู้ป่วยควรได้รับการตรวจชีพจรหลอดเลือดแดงส่วนปลายของขาก่อนพันขาเสมอ1-3
  3. ยาช่วยการไหลเวียนเลือดดำ (venoactive drug) สำหรับการรักษาแผลหลอดเลือดดำ ได้แก่ ยากลุ่มฟลาโวนอยด์, ยากลุ่มสกัดจากเมล็ดเกาลัดม้า, ยาsulodexide หรือ ยาpentoxifylline1,2
  4. การรักษาสาเหตุของแผลหลอดเลือดดำ โดยทำการตรวจพิเศษทางหลอดเลือดดำ เริ่มด้วยการตรวจดูเพล็กซ์อัลตราซาวด์ เพื่อหาสาเหตุว่าเกิดจากเลือดดำไหลย้อนในหลอดเลือดดำชั้นตื้น หลอดเลือดดำเชื่อมต่อ หรือหลอดเลือดดำชั้นลึก รวมถึงตรวจหลอดเลือดดำชั้นลึกอุดตัน และการรักษาเลือดดำไหลย้อนในหลอดเลือดดำชั้นลึกร่วมด้วย1 ซึ่งมักต้องรักษาโดยวิธีการผ่าตัดตามสาเหตุ  ที่พบบ่อยได้แก่ ผู้ป่วยแผลหลอดเลือดดำที่มีเลือดดำไหลย้อนทางในหลอดเลือดดำชั้นตื้น ซึ่งการศึกษาล่าสุดพบว่า การรักษาหลอดเลือดดำชั้นตื้นด้วยวิธีผ่านสายสวนหลอดเลือดดำร่วมกับการพันขา ทำให้แผลหายเร็วขึ้นเมื่อเทียบกับการพันขาเพียงอย่างเดียว1 ดังนั้นผู้ป่วยแผลหลอดเลือดดำที่มีเลือดดำไหลย้อนทางในหลอดเลือดดำชั้นตื้นควรทำการผ่าตัดให้เร็วที่สุดเพื่อเร่งการหายของแผล1  นอกจากนี้พบว่ายังลดการกลับเป็นซ้ำของแผลหลอดเลือดดำได้ด้วย1 หากตรวจพบหลอดเลือดดำเชื่อมต่อที่มีพยาธิสภาพ (pathologic perforating vein) คือหลอดเลือดดำเชื่อมต่อที่อยู่ใต้แผลหลอดเลือดดำ ตรวจด้วยดูเพล็กซ์อัลตรา-ซาวด์แล้วพบว่า มีขนาดใหญ่ตั้งแต่ 3.5 มิลลิเมตรขึ้นไป และตรวจพบเลือดดำไหลย้อนอย่างน้อย 0.5 วินาที แนะนำให้ผ่าตัดรักษาเลือดดำไหลย้อนทางในหลอดเลือดดำชั้นตื้นและหลอดเลือดดำเชื่อมต่อที่มีพยาธิสภาพพร้อมกัน เพื่อเร่งการหายของแผล และป้องกันการเกิดแผลซ้ำ1,2,4 ในผู้ป่วยที่พบหลอดเลือดดำ iliac ตีบตันร่วมด้วย ซึ่งพบประมาณหนึ่งในสี่5 แนะนำให้รักษาโดยการใส่ขดลวดค้ำยันหลอดเลือดดำ  และแก้ไขเลือดดำไหลย้อนทางในหลอดเลือดดำชั้นตื้นไปพร้อมกัน1,2  ในผู้ป่วยที่มีเลือดดำไหลย้อนทางในหลอดเลือดดำชั้นลึกร่วมด้วยควรพิจารณาแก้ไขเลือดดำไหลย้อนทางในหลอดเลือดดำชั้นลึก ภายหลังการผ่าตัดสาเหตุอื่นหมดแล้ว แต่แผลยังไม่ดีขึ้นเท่านั้น โดยการเย็บซ่อมลิ้นหลอดเลือดดำชั้นลึก หรือผ่าตัดนำหลอดเลือดดำที่รักแร้ที่มีลิ้นหลอดเลือดดำที่ทำงานได้ดีมาตัดต่อแทนที่หลอดเลือดดำที่ขา (axillary vein transplantation)1,2
  5. การตัดชิ้นเนื้อตรวจทางพยาธิวิทยาจากแผลหลอดเลือดดำ ควรทำในแผลที่รักษาแล้วไม่ดีขึ้นภายใน 4 – 6 สัปดาห์ หรือมีลักษณะคล้ายมะเร็ง1,2 อาจพบมะเร็งที่เกิดในแผลเรื้อรัง (Marjolin’s ulcer)


การป้องกันการเกิดแผลหลอดเลือดดำ

ได้แก่ การรีบมารักษาโรคหลอดเลือดดำทันทีที่มีอาการสงสัย เช่น มีอาการปวดเมื่อยขาเวลาเดิน หรือยืนนาน ๆ ตะคริวที่ขา ปวดแสบปวดร้อนที่ขา ขาบวม สังเกตเห็นหลอดเลือดดำขอดขนาดใหญ่ที่ขา ผิวหนังบริเวณข้อเท้ามีสีคล้ำ เป็นต้น การรักษาตั้งแต่ระยะที่เป็นไม่มาก ช่วยลดโอกาสเกิดแผลหลอดเลือดดำในอนาคตได้ 1,2



รศ.ดร.นพ.ณัฐวุฒิ เสริมสาธนสวัสดิ์

โรงพยาบาลศิริราช




เอกสารอ้างอิง
1. ณัฐวุฒิ เสริมสาธนสวัสดิ์ (2563). หลอดเลือดดำขอด. พิมพ์ครั้งที่ 1.กรุงเทพฯ:สำนักพิมพ์ศิริราช สังกัดงานวิชาการ สำนักงานคณบดี คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล.หน้าที่ 1-297
2. O’Donnell TF, Jr., Passman MA, Marston WA, Ennis WJ, Dalsing M, Kistner RL, et al. Management of venous leg ulcers: clinical practice guidelines of the Society for Vascular Surgery (R) and the American Venous Forum. J Vasc Surg. 2014;60(2 Suppl):3S-59S.
3. Sermsathanasawadi N, Tarapongpun T, Pianchareonsin R, Puangpunngam N, Wongwanit C, Chinsakchai K, et al. Customizing elastic pressure bandages for reuse to a predetermined, sub-bandage pressure: A randomized controlled trial. Phlebology. 2018;33(9):627-35.
4. Sermsathanasawadi N, Jieamprasertbun J, Pruekprasert K, Chinsakchai K, Wongwanit C, Ruangsetakit C, et al. Factors that influence venous leg ulcer healing and recurrence rate after endovenous radiofrequency ablation of incompetent saphenous vein. J Vasc Surg Venous Lymphat Disord. 2020;8(3):452-7. 5. Sermsathanasawadi N, Pruekprasert K, Pitaksantayothin W, Chinsakchai K, Wongwanit C, Ruangsetakit C, et al. Prevalence, risk factors, and evaluation of iliocaval obstruction in advanced chronic venous insufficiency. J Vasc Surg Venous Lymphat Disord. 2019;7(3):441-7



THL2194717